Pustevny

Pustevny – Libušín, Maměnka

Te wyjątkowe zabytki zostały wybudowane w latach 1897 – 1899, wg projektu architekta Dušana Sámo Jurkoviča i budowniczego Michala Urbánka z Vsetína.

Budowle powstały zgodnie z zasadami składania i łączenia ze sobą różnych elementów i motywów budownictwa ludowego. Motywy przejęto z różnych regionów Wołoszczyzny Morawskiej i Słowacji.

Jurkovič swoją architekturą w Pustevnach nawiązał do bogactwa staro-nowych form zdolnych do życia.

W przeszłości budowlom Jurkoviča dwukrotnie groziło zniszczenie. Po raz pierwszy po II wojnie światowej, kiedy to stwierdzono, że konstrukcje nośne budynków wymagają napraw na dużą skalę, a ówczesny właściciel – spółdzielnia Pohorská rozważała możliwość ich wyburzenia. Do wyburzenia Libušína i Maměnky nie doszło tylko dzięki interwencji samego Dušana Jurkoviča, który mając wówczas 79 lat, podjął się jeszcze wyprawy na Wołoszczyznę Morawską.

Pustevny doczekały się renowacji dopiero w 1985 roku. Choć wydano pozwolenie budowlane na całkowitą rekonstrukcję Libušína i Maměnky, została ona przerwana z powodu braku środków pieniężnych i upadłości ówczesnego właściciela obiektów – Wołoskich hoteli i restauracji. Inspektor nadzoru budowlanego w Rožnově pod Radhoštěm uznał, że obiekt znajduje się w stanie awaryjnym i nakazał przeprowadzenie niezbędnych prac zabezpieczających.

W roku 1995 właścicielem terenu został skarb państwa, a prawo gospodarowania przyznano Muzeum Wołoskiemu w przyrodzie, w Rožnově pod Radhoštěm. Aby uratować obiekty w Pustevnach uznano je za Narodowe zabytki kultury i w chwili obecnej, wspólnie z Muzeum Wołoskim w przyrodzie, tworzą one wyjątkowy zespół zabytków w północno-wschodnich Czechach.

W 1997 roku Muzeum Wołoskie w przyrodzie, w Rožnově pod Radhoštěm rozpoczęło renowację obiektów Libušína i Maměnky. Prace renowacyjne prowadzono z dbałością o zachowanie autentycznego charakteru budynków – elementów budowlanych i architektonicznych z wszystkimi ich szczegółami. Rekonstrukcję obiektów zakończono w grudniu 2003 roku.

Najpiękniejsza z jadalni – Libušín została tak nazwana na część czeskiej księżny Libuszy. Wnętrze zdobią freski i sgrafitto przedstawiające motywy z wołoskich i słowackich legend, wykonane wg projektu Mikoláše Aleše. Portrety wykonał malarz akademicki Karel Štapfer.

Optycznie główna przestrzeń Libušína jest podzielona na trzy części. W wielobocznym zwieńczeniu dominuje napis obramowany roślinnym ornamentem „BOŻE BŁOGOSŁAW", podobizna Radegasta, św. Wacława, modlącego się starego Słowianina i bacy pasącego stado owiec.

Środkowa część wnętrza jest ozdobiona figurami bohaterów ludowych – Ondraszka, Juraszka, Janosika i strzegącego granic Stawinogi. Ściany zdobią stylizowane motywy roślinne. Bogatą kompozycję stropów i rzędów drewnianych słupów zamykają rzędy jednakowych waz z niebieskimi kwiatami.

Trzecia część przestrzeni została ozdobiona, w górnej części ścian, szeregiem pięciu wnęk, po przeciwległych stronach – północnej i południowej, w których przedstawiono typowe czynności mieszkańców tego regionu.

Na ścianach, pomiędzy oknami, wypisano liczne przysłowia. Ścianę czołową zdobi zegar wykonany zgodnie z projektem Dušana Jurkoviča; po jego prawej stronie przysłowie nawiązujące do biegu czasu. Całe wnętrze zdobią trzy nowe żyrandole, wykonane wg projektów Jurkoviča.

W opinii znawców, Libušín należy do najcenniejszych obiektów, zaprojektowanych przez architekta Jurkoviča. Uroczyste otwarcie Libušína miało miejsce 6 sierpnia 1889 roku podczas mszy świętej odprawianej w kaplicy na Radhošti.

Maměnka została wybudowana jako ludowe schronisko dla turystów w Pustevnach. Jej nazwa oddaje wszystko to, co jest dla ludu Wołoskiego wyznacznikiem szacunku i miłości. Maměnka – „Zrodzona z miłości do ojczyzny i z duszy ludowej, oby była schronieniem i pociechą dla wszystkich ludzi dobrej woli." Maměnka, ze wszystkich budowli Jurkoviča, jest tą najbardziej rozczłonkowaną w swoim zewnętrznym kształcie i dużej dynamice. Z każdej strony widoczny jest złożony zarys z zewnętrznymi arkadami.

Trzypiętrowy budynek wykonany w całości z drewna, częściowo podpiwniczony, służy obecnie jako obiekt o charakterze hotelowym, z wejściem przystosowanym dla osób niepełnosprawnych i 11 pokojami, z których każdy posiada własną toaletę. Na trzecim piętrze znajduje się pomieszczenie z zabudowaną kuchnią, które służy do spożywania posiłków. Z pomieszczenia tego można wyjść na zewnętrzny taras. Pokoje są w czterech kolorach, w oryginalnej tonacji – zieleń, czerwień, ochra i błękit z oryginalnymi motywami naściennymi.

W pokojach znajdują się kopie oryginalnych mebli, które to oryginały są przechowywane w magazynie muzeum. Podłogi zdobią ręcznie tkane dywany. Elementy dekoracyjne, takie jak lampy, ceramika, obrusy, kotary i pościel zostały wykonane wg oryginalnych wzorów. Do ozdobienia ścian użyto kopii obrazów ze zbiorów Muzeum Wołoskiego w przyrodzie w Rožnově pod Radhoštěm.

Pustevny są ważnym skrzyżowaniem szlaków turystycznych – miejscem wyjścia na dłuższe trasy, czy też po grzbiecie górskim na Radhošť. Rozpoczyna się tu także ścieżka dydaktyczna Radegast. Dzięki rozgałęzionemu kształtowi z sześcioma różnymi miejscami startowymi ścieżkę można przejść na kilka różnych sposobów. Tablice informacyjne zapoznają turystów z ciekawostkami przyrodniczymi i miejscami historycznymi na szczycie i grzbiecie górskiej krainy Radhoště. Od Wołoskiej koliby na szczyt Radhoště prowadzi trasa przez rezerwat przyrody o sympatycznej nazwie Pohádka – Bajka.

Przy drodze prowadzącej z „Pustelni" na Radhošť stoi jeden z beskidzkich symboli – rzeźba Radegasta wykonana z piaskowca. Rzeźba jest dziełem Albína Poláška, miejscowego artysty z niedalekiego Frenštátu pod Radhoštěm. Rzeźbę przedstawiającą pogańskiego boga urodzaju, stad i gościnności (wg innych źródeł boga wieczornego nieba, ogni i światła gwiazd) wykonał on w 1929 roku w USA.

Rok później rzeźba została przewieziona na Morawy, a następnie postawiona na jej obecnym miejscu podczas Słowiańskiej pielgrzymki na Radhošť w roku 1931.